Która książka Jean-Paul Sartre’a jest najlepsza?

Nie ma jednej „najlepszej” książki Jean-Paula Sartre’a. Dla większości czytelników najlepszym początkiem będą jednak „Mdłości” – powieść, która w literackiej formie pokazuje najważniejsze pytania egzystencjalizmu. Jeśli wolisz dramat, wybierz „Przy drzwiach zamkniętych”, a po traktat filozoficzny sięgnij dopiero wtedy, gdy interesują Cię pojęcia wolności, odpowiedzialności i bytu.

Od czego zacząć czytanie Sartre’a?

Jean-Paul Sartre był nie tylko filozofem, lecz także powieściopisarzem, dramaturgiem i eseistą. Jego twórczość wyrasta z egzystencjalizmu, czyli nurtu skupionego na ludzkiej wolności, odpowiedzialności, samotności oraz konieczności nadawania sensu własnemu życiu. Te idee inaczej działają w powieści, inaczej w dramacie, a jeszcze inaczej w ścisłym wywodzie filozoficznym.

Dlatego „Mdłości” nie są po prostu łatwiejszą wersją „Bytu i nicości”. To odmienny rodzaj lektury. Powieść pozwala doświadczyć niepokoju egzystencjalnego poprzez losy bohatera i opis jego świadomości. Traktat wymaga natomiast większego skupienia, przygotowania pojęciowego i cierpliwości wobec abstrakcyjnego języka.

Jak wybrać książkę Sartre’a?

Najpierw określ, czego szukasz. Wybór można oprzeć na trzech ścieżkach czytelniczych:

• Literatura piękna – wybierz ją, jeśli chcesz poznać egzystencjalizm poprzez fabułę, atmosferę i doświadczenia bohaterów.
• Dramat – sprawdzi się, gdy interesuje Cię zwięzła forma, intensywny konflikt między postaciami i filozoficzne idee pokazane w działaniu.
• Filozofia – sięgnij po nią, jeśli znasz już podstawowe pytania egzystencjalizmu i chcesz analizować je bez literackiej osłony.

Najczęstszy błąd polega na rozpoczęciu od „Bytu i nicości” wyłącznie dlatego, że jest to najważniejsze dzieło filozoficzne Sartre’a. Dla początkującego czytelnika może okazać się zbyt gęste. „Mdłości” dają lepszy kontakt z jego sposobem myślenia, choć również nie są powieścią nastawioną na prostą, wartką fabułę.

Najważniejsze książki Jean-Paula Sartre’a

Poniższe tytuły reprezentują trzy różne oblicza autora: powieściopisarza, autora autobiografii i dramaturga.

„Mdłości” – najlepszy punkt startowy

Opublikowana w 1938 roku powieść jest najczęściej polecaną książką Sartre’a na początek. Jej bohater, Antoine Roquentin, doświadcza narastającego poczucia obcości wobec świata i samego faktu istnienia. Codzienne przedmioty, miejsca i sytuacje tracą zwyczajną oczywistość, a rzeczywistość zaczyna wydawać się pozbawiona z góry ustalonego porządku.

„Mdłości” nie oferują szybkiej akcji. Ich siła tkwi w atmosferze, analizie świadomości i stopniowym odsłanianiu problemu, który później Sartre rozwijał w pracach filozoficznych. To dobry wybór dla osoby, która chce poczuć klimat egzystencjalizmu, a nie tylko poznać jego definicję.

„Słowa” – Sartre jako autobiograf

„Słowa” to autobiograficzna opowieść o dzieciństwie i kształtowaniu się przyszłego pisarza. Sartre analizuje w niej własną relację z literaturą, rodziną, językiem oraz rolą autora. Książka jest szczególnie interesująca dla czytelników, których bardziej niż sama teoria ciekawi sposób, w jaki człowiek buduje własną tożsamość.

Nie jest to klasyczna biografia przedstawiająca kolejne fakty z życia. Sartre wybiera wspomnienia i poddaje je krytycznej, często ironicznej interpretacji. „Słowa” mogą być dobrym drugim krokiem po „Mdłościach”, zwłaszcza gdy chcesz lepiej poznać autora i jego stosunek do literatury.

„Przy drzwiach zamkniętych” – filozofia w formie dramatu

Ten krótki dramat przedstawia troje zmarłych bohaterów zamkniętych w jednym pomieszczeniu. Nie ma tam klasycznych tortur, a mimo to sytuacja staje się formą kary. Postaci są skazane na nieustanną obecność innych, ich ocenę i własne próby usprawiedliwienia przeszłości.

Właśnie z tego utworu pochodzi słynne zdanie „Piekło to inni”. Nie oznacza ono po prostu, że każda relacja międzyludzka jest zła. Dramat pokazuje raczej, jak spojrzenie innych może ograniczać obraz samego siebie, a zarazem jak trudno istnieć bez relacji z innymi ludźmi. To najlepsza propozycja dla miłośników teatru i osób, które chcą poznać Sartre’a w zwartej formie.

Która książka Sartre’a będzie najlepsza dla Ciebie?

Jeśli dopiero zaczynasz i chcesz zrozumieć egzystencjalizm poprzez literaturę, wybierz „Mdłości”. To najbardziej uniwersalna rekomendacja, ponieważ łączy powieściową formę z filozoficznym problemem istnienia.

Jeśli interesuje Cię teatr, wybierz „Przy drzwiach zamkniętych”. Książka jest krótka, intensywna i pozwala szybko zobaczyć, jak Sartre przekłada pojęcia wolności, odpowiedzialności i cudzej oceny na konflikt między postaciami.

Jeśli chcesz poznać Sartre’a jako człowieka literatury, sięgnij po „Słowa”. Z kolei czytelnicy przygotowani filozoficznie mogą później przejść do „Bytu i nicości”, pamiętając, że jest to wymagający traktat, a nie kolejna powieść egzystencjalna.

Najbezpieczniejsza kolejność dla początkującego czytelnika to „Mdłości”, następnie „Przy drzwiach zamkniętych”, a dopiero później wybrane eseje lub traktaty filozoficzne.

• Na początek wybierz „Mdłości”, jeśli chcesz poznać literacką stronę egzystencjalizmu.
• Sięgnij po „Przy drzwiach zamkniętych”, jeśli wolisz dramat i krótką, intensywną formę.
• Wybierz „Słowa”, jeśli interesuje Cię autobiograficzny portret autora i jego relacja z literaturą.
• „Byt i nicość” zostaw na później, gdy będziesz szukać systematycznego wykładu filozofii Sartre’a.

Ostateczny wybór zależy więc od celu lektury. Gdy pytanie brzmi, jaka jest najlepsza książka Jean-Paula Sartre’a na początek, odpowiedź najczęściej prowadzi do „Mdłości”. Gdy chodzi o najkrótsze i najbardziej wyraziste spotkanie z jego ideami, mocnym kandydatem pozostaje „Przy drzwiach zamkniętych”.